VAPZ-premie en vraag om inlichtingen: dit moet je doen

De afgelopen weken hebben tientallen klanten me gecontacteerd met dezelfde vraag: “Ik heb een brief gekregen van de fiscus over mijn VAPZ. Wat moet ik doen?” Als je dit ook hebt meegemaakt, geen paniek. Het is een standaardcontrole, maar je moet wel tijdig en correct reageren. In dit artikel leg ik uit waarom de fiscus deze brieven verstuurt, hoe je VAPZ-premie correct aftrekbaar is, en wat je riskeert als je niet antwoordt.

TL;DR: De fiscus stuurt vragen om inlichtingen over VAPZ-premies in code 1405/2405 omdat het bedrag op je aangifte niet overeenstemt met de fiscale fiche van je sociaal verzekeringsfonds. Je moet binnen een maand antwoorden met bewijs van je VAPZ-betaling. Bijna 2 op 3 zelfstandigen in hoofdberoep heeft een VAPZ (PensionStat.be, 2025), maar velen vergeten dat de premie pas aftrekbaar is als alle sociale bijdragen betaald zijn.

Waarom stuurt de fiscus brieven over je VAPZ?

Bijna 644.270 zelfstandigen in België hebben een aanvullend pensioenplan, waarvan 60% enkel een VAPZ-overeenkomst heeft (PensionStat.be, januari 2025). Dat zijn heel veel aangiftes waar de fiscus de VAPZ-aftrek controleert.

Het probleem zit bij code 1405/2405 van je aangifte personenbelasting. Daar vul je zowel je sociale bijdragen als je VAPZ-premie in. Je sociaal verzekeringsfonds stuurt echter een fiscale fiche met alleen de betaalde sociale bijdragen. Heb je daarnaast ook een VAPZ-premie afgetrokken, dan ziet de fiscus een verschil tussen de fiche en je aangifte. Dat verschil leidt automatisch tot een vraag om inlichtingen.

Uit mijn praktijk: dit jaar heb ik al meer dan vijftien van deze brieven gezien bij klanten. Het is geen gerichte controleactie, maar een geautomatiseerde check. Als je het juiste bewijsstuk opstuurt, is het dossier binnen twee weken gesloten.

Wettelijke basis: De vraag om inlichtingen is geregeld in artikel 316 WIB 92. De belastingadministratie mag iedere belastingplichtige schriftelijk om inlichtingen vragen die nodig zijn voor het vestigen van de belasting. Je bent verplicht om te antwoorden.

Hoeveel tijd heb je om te antwoorden?

Je hebt precies één maand om te antwoorden, te rekenen vanaf de vijfde werkdag na de verzendingsdatum van de brief (art. 316 WIB 92). Staat er op de brief “verzonden op 3 maart 2026”, dan begint de termijn op 10 maart en loopt die tot 10 april.

Haal je die termijn niet? Dan kan de fiscus een aanslag van ambtswege vestigen. Dat betekent dat zij je aftrek weigeren zonder verder overleg. Je kunt dan enkel nog via een bezwaarschrift reageren, wat maanden kan duren.

Tip: je kunt de termijn laten verlengen om “wettige redenen”. Denk aan ziekte, vakantie van jou of je accountant, of de omvang van het opzoekingswerk. Stuur in dat geval een schriftelijk verzoek tot verlenging voor de oorspronkelijke deadline verstrijkt.

Uit mijn praktijk: ik raad klanten altijd aan om binnen twee weken te antwoorden, niet pas op de laatste dag. Als er iets ontbreekt aan je antwoord, heb je dan nog marge om aan te vullen.

Wat is een VAPZ precies en waarom is het zo interessant?

Het Vrij Aanvullend Pensioen voor Zelfstandigen (VAPZ) is de meest fiscaalvriendelijke manier om als zelfstandige een aanvullend pensioen op te bouwen. De premie is namelijk volledig aftrekbaar als beroepskost (art. 52, 7°bis WIB 92), net zoals je beroepskosten als zelfstandige. Hierdoor bespaar je zowel op belastingen als op sociale bijdragen.

De maximale VAPZ-premie voor 2026:

Hoe interessant is dat concreet? Bij een netto beroepsinkomen van 50.000 EUR bespaar je met een maximale gewone VAPZ-premie van 4.085 EUR:

Je betaalt dus effectief maar 1.063 EUR voor een pensioenbijdrage van 4.085 EUR. In deze berekening aan het marginale tarief van 50% bedraagt de besparing bijna 74% van de premie. Xerius hanteert een conservatievere berekening en komt uit op een gecombineerd voordeel van maximaal 63,72% van de premie. Het werkelijke voordeel hangt namelijk af van je persoonlijk belastingtarief.

Wettelijke basis: VAPZ-premies zijn aftrekbaar als beroepskosten op basis van artikel 52, 7°bis WIB 92. Ze worden gelijkgesteld met sociale bijdragen, op voorwaarde dat alle wettelijke sociale bijdragen effectief en volledig betaald zijn voor 31 december van het betreffende jaar.

Wanneer is je VAPZ-premie niet aftrekbaar?

Dit is het punt waar het bij veel zelfstandigen fout loopt. Je VAPZ-premie is immers niet aftrekbaar als je nog openstaande sociale bijdragen hebt op 31 december. Het maakt daarbij niet uit of je het aanvullend pensioen zelf wel betaald hebt. Als er ook maar één kwartaal sociale bijdragen openstaat, verlies je de volledige fiscale aftrek voor dat jaar.

Concreet: betaal je je VAPZ-premie van 4.086 EUR in december, maar staat je vierde kwartaal sociale bijdragen nog open? Dan is die 4.086 EUR niet aftrekbaar. Je hebt geen fiscaal voordeel en het geld zit vast in je pensioencontract.

Uit mijn praktijk: vorig jaar had een klant zijn sociale bijdragen van Q3 en Q4 pas in januari betaald via een afbetalingsplan met het sociaal verzekeringsfonds. Zijn VAPZ-premie van 4.086 EUR was daardoor volledig niet-aftrekbaar voor dat jaar. Dat kostte hem meer dan 3.000 EUR aan gemiste belastingbesparing.

Tip: controleer voor het einde van elk jaar of al je sociale bijdragen betaald zijn. Heb je een betalingsachterstand? Los die eerst af voor je je VAPZ-premie betaalt.

Gewoon VAPZ of sociaal VAPZ: wat is het verschil?

Er zijn twee varianten van het aanvullend pensioen voor zelfstandigen. Bij een gewoon VAPZ gaat je volledige premie naar pensioenopbouw. Bij een sociaal VAPZ daarentegen gaat 10% van de premie naar een solidariteitsluik dat extra dekkingen biedt bij arbeidsongeschiktheid, overlijden of moederschapsrust.

Het sociaal VAPZ laat je bovendien toe om 615 EUR meer per jaar fiscaal af te trekken, en je krijgt er extra verzekeringsdekking bij. Voor de meeste zelfstandigen is het sociaal VAPZ daarom de betere keuze, tenzij je al voldoende verzekerd bent via andere polissen.

Wat wordt er belast bij uitkering van je VAPZ?

De belasting bij uitkering is bovendien een van de grote voordelen van het aanvullend pensioen ten opzichte van andere spaarformules. Er is namelijk geen vast belastingtarief op het kapitaal. In plaats daarvan wordt er gewerkt met een systeem van fictieve rente.

Bij uitkering op 65 jaar (en actief gebleven tot pensioen):

De fictieve rente betekent dat niet het volledige kapitaal in één keer belast wordt. In plaats daarvan telt slechts een klein percentage per jaar bij je belastbaar inkomen. Bij een kapitaal van 50.000 EUR gaat het om jaarlijks ongeveer 2.000 EUR aan fictieve rente, verspreid over tien jaar.

Wettelijke basis: Als je actief blijft tot je wettelijke pensioenleeftijd, wordt slechts 80% van het VAPZ-kapitaal in aanmerking genomen voor de fictieve rente (Vivium, 2025). Neem je vervroegd pensioen, dan wordt 100% in aanmerking genomen en geldt een lager rentepercentage over een langere periode.

Veelgestelde vragen

Wat moet ik antwoorden op de vraag om inlichtingen?

Stuur het betalingsbewijs van je VAPZ-premie op. Dat kan een rekeningafschrift zijn waaruit de betaling blijkt, of een attest van je verzekeraar of sociaal verzekeringsfonds. Vermeld in je antwoord je rijksregisternummer, het aanslagjaar en het exacte bedrag van de VAPZ-premie. Je kunt per post of per e-mail antwoorden.

Kan ik mijn VAPZ-premie nog betalen als mijn sociale bijdragen openstaan?

Je kunt de premie fysiek betalen, maar ze zal fiscaal niet aftrekbaar zijn. Het is pas zinvol om je VAPZ te betalen als alle sociale bijdragen volledig voldaan zijn. Betaal dus eerst je achterstallige sociale bijdragen af, en betaal daarna pas je VAPZ-premie.

Hoeveel bedraagt het wettelijk pensioen voor zelfstandigen?

Het minimumpensioen voor een zelfstandige alleenstaande bedraagt 1.808,77 EUR bruto per maand. Het maximumpensioen bij een volledige loopbaan is 2.288,86 EUR bruto per maand (SFPD, 2025). Een VAPZ vult dit aan: de gemiddelde VAPZ-reserve bedraagt 15.616 EUR (PensionStat.be, 2025).

Worden de VAPZ-maxima in 2026 nog verhoogd?

Er is een geplande verhoging van het VAPZ-percentage naar 8,50% (gewoon) en 9,78% (sociaal), wat de maxima zou brengen op 4.251,39 EUR en 4.891,60 EUR. Dit Koninklijk Besluit is per maart 2026 nog niet gepubliceerd. Zodra het KB verschijnt, worden de hogere bedragen van kracht.

Is een VAPZ verplicht?

Nee, een VAPZ is volledig vrijwillig. Het is wel sterk aanbevolen aangezien het wettelijk pensioen voor zelfstandigen beperkt is. De minimumpremie bedraagt slechts 100 EUR per jaar (gewoon VAPZ) of 111,11 EUR per jaar (sociaal VAPZ), dus je kunt klein beginnen.

Samenvatting: wat doe je nu?

• Heb je een brief gekregen? Antwoord binnen één maand met je VAPZ-betalingsbewijs. Wacht niet tot de deadline.
• Heb je nog geen VAPZ? Overweeg het sterk. Het gecombineerde belastingvoordeel kan oplopen tot 63,72% van de premie.
• Betaal eerst je sociale bijdragen. Zonder volledig betaalde sociale bijdragen is je VAPZ-premie niet aftrekbaar.
• Kies sociaal VAPZ. Je kunt 615 EUR per jaar meer aftrekken en je bent extra verzekerd bij arbeidsongeschiktheid.
• Controleer elk jaar voor 31 december of al je sociale bijdragen betaald zijn voor je de VAPZ-premie stort.

Bekijk ook ons artikel over liquidatiereserves uitkeren in 2026 als je nadenkt over de beste manier om geld uit je vennootschap te halen.

Heb je een vraag om inlichtingen gekregen en weet je niet goed hoe te reageren of weet je niet of een VAPZ of IPT beter is?
Neem contact op voor hulp.

Door Nick Debruyne, ITAA-accountant bij ND-Consult in Oostende. Laatst bijgewerkt: 8 maart 2026.