Niet wilsonbekwaam en toch een zorgvolmacht? Dat kan

Veel mensen denken dat een zorgvolmacht pas relevant wordt als iemand dement is of na een zwaar ongeval niet meer zelf kan beslissen. Logisch, want het woord “zorgvolmacht” roept dat beeld op. Maar de werkelijkheid is genuanceerder. U kunt perfect een zorgvolmacht laten opstellen die onmiddellijk ingaat, zonder dat er ook maar sprake is van wilsonbekwaamheid.

En eerlijk? Dat is in veel gevallen de slimste aanpak.

Samengevat: Een zorgvolmacht is niet alleen voor wilsonbekwaamheid. U kunt bepalen dat ze onmiddellijk uitwerking heeft, bijvoorbeeld bij beperkte mobiliteit of gewoon voor het praktisch gemak. De lastgever beslist zelf welke bevoegdheden de lasthebber krijgt en wanneer die ingaan. Via de notaris kost het opstellen rond de 450 EUR (inclusief registratie). Zonder zorgvolmacht riskeert u een gerechtelijke procedure via de vrederechter, die maanden kan duren en veel duurder uitvalt.

Wat is een zorgvolmacht precies?

Een zorgvolmacht is een notarieel document waarin u (de lastgever) een vertrouwenspersoon (de lasthebber) aanduidt om beslissingen te nemen over uw vermogen en/of uw persoon. De meest voorkomende situatie is inderdaad wilsonbekwaamheid: u kunt niet meer zelf beslissen, en uw lasthebber neemt het over.

Maar de wet laat toe dat u als lastgever zelf bepaalt wanneer de zorgvolmacht in werking treedt. En dat hoeft dus niet pas bij wilsonbekwaamheid te zijn.

Er zijn in de praktijk drie opties:

1. Uitgestelde werking: de zorgvolmacht treedt pas in werking bij vastgestelde wilsonbekwaamheid (de “klassieke” aanpak).
2. Onmiddellijke werking: de zorgvolmacht geldt meteen na ondertekening bij de notaris.
3. Combinatie: bepaalde handelingen mogen onmiddellijk, andere pas bij wilsonbekwaamheid.

Die derde optie is wat ik het vaakst aanbeveel, en dat leg ik zo meteen uit.

Waarom een onmiddellijke zorgvolmacht zinvol is

De voor de hand liggende situatie is beperkte mobiliteit. Iemand van 82 die mentaal nog helemaal helder is, maar niet meer naar de bank of het kadaster kan. Met een onmiddellijk werkende zorgvolmacht kan de lasthebber bankverrichtingen doen, facturen betalen of een woning verkopen, zonder dat eerst een dokter moet verklaren dat de persoon wilsonbekwaam is.

Maar er zijn nog andere situaties:

• Langdurig verblijf in het buitenland. U woont een halfjaar in Spanje en wilt dat uw zoon of dochter in België uw administratie afhandelt.
• Zware operatie of behandeling. U bent tijdelijk niet in staat om beslissingen te nemen of documenten te ondertekenen.
• Preventief, voor het gemak. U wilt gewoon dat uw partner bepaalde zaken kan regelen zonder dat u allebei aanwezig moet zijn.

Uit mijn praktijk: een ondernemer van 67 wilde zijn vennootschap laten beheren door zijn dochter terwijl hij overwinterde in Portugal. Met een zorgvolmacht met onmiddellijke werking kon zij de dagelijkse bankzaken afhandelen. Zonder die volmacht had hij voor elke overschrijving boven een bepaald bedrag moeten terugvliegen of een aparte bankvolmacht moeten regelen.

Belangrijk onderscheid: een zorgvolmacht voor vermogensrechtelijke handelingen (bankzaken, vastgoed, beleggingen) kan onmiddellijk ingaan. Maar bepalingen over de persoon (keuze van woonzorgcentrum, medische beslissingen) treden pas in werking bij wilsonbekwaamheid. Dat is logisch: zolang u zelf kunt beslissen over uw verzorging, doet u dat ook zelf.

Wat als u geen zorgvolmacht hebt?

Dit is waar het pijnlijk wordt. Als iemand wilsonbekwaam wordt zonder zorgvolmacht, moet de familie naar de vrederechter stappen om een bewindvoerder te laten aanstellen. Dat is een gerechtelijke procedure die:

• Weken tot maanden duurt. De vrederechter moet een medisch attest opvragen, betrokkenen horen en een beschikking uitspreken.
• Duurder is. Reken op 1.000 tot 2.500 EUR aan advocaat- en procedurekosten, plus jaarlijkse verslaggeving.
• Minder flexibel is. De bewindvoerder moet voor belangrijke beslissingen (zoals de verkoop van een woning) telkens toestemming vragen aan de vrederechter.
• Niet altijd de gewenste persoon oplevert. De vrederechter beslist wie bewindvoerder wordt. Dat is niet per se de persoon die u zelf zou kiezen.

Uit mijn praktijk: de echtgenote van een klant kreeg een hersenbloeding. Er was geen zorgvolmacht. De rekeningen stonden op beider naam, maar voor de verkoop van hun appartement (nodig om het woonzorgcentrum te betalen) moest de zoon eerst via de vrederechter als bewindvoerder worden aangesteld. Dat duurde vier maanden. Vier maanden waarin de facturen van het woonzorgcentrum opliepen en de verkoopprocedure stillag.

Hoe stelt u een zorgvolmacht op?

De procedure is eenvoudiger dan veel mensen denken:

1. Maak een afspraak bij de notaris. Elke notaris in België kan een zorgvolmacht opstellen. U hoeft niet naar een gespecialiseerde notaris.
2. Bepaal wie uw lasthebber wordt. Dat kan uw partner zijn, een kind, een vriend of zelfs een professioneel bewindvoerder. U kunt ook een vervanger aanduiden voor het geval de eerste lasthebber zelf uitvalt.
3. Bepaal de bevoegdheden. Welke handelingen mag de lasthebber uitvoeren? Bankzaken? Vastgoedtransacties? Fiscale aangiftes? U kunt dit zo breed of zo beperkt maken als u wilt.
4. Kies het tijdstip van inwerkingtreding. Onmiddellijk, bij wilsonbekwaamheid, of een combinatie.
5. Onderteken bij de notaris. De notaris registreert de zorgvolmacht in het Centraal Register van Lastgevingen (CRL).

Wat kost het?

Reken op een totaalkost van circa 400 tot 500 EUR, inclusief:

• Notarieel ereloon
• Recht op geschrift: 50 EUR
• Registratie in het CRL: 19,40 EUR
• Registratierecht: 50 EUR
• 21% btw op alle bedragen

Dat is een fractie van wat een gerechtelijke procedure via de vrederechter kost. En u hebt de zekerheid dat de juiste persoon uw belangen behartigt.

Kunt u de zorgvolmacht later nog wijzigen?

Ja, zolang u wilsbekwaam bent. U kunt de zorgvolmacht op elk moment:

• Aanpassen: andere lasthebber, andere bevoegdheden, ander tijdstip van inwerkingtreding.
• Herroepen: de volledige zorgvolmacht intrekken.

Dat gebeurt opnieuw via de notaris, die de wijziging registreert in het CRL.

Uit mijn praktijk: een klant had zijn broer aangeduid als lasthebber. Na een familieruzie wilde hij dat wijzigen naar zijn dochter. Eén bezoek aan de notaris en het was geregeld. Kostprijs: rond de 200 EUR. Had hij gewacht tot hij wilsonbekwaam was, dan was een wijziging niet meer mogelijk geweest.

Mijn advies

Wacht niet tot het te laat is. Een zorgvolmacht is geen teken van zwakte of ouderdom. Het is een praktisch document dat u beschermt, uw familie ontlast en dure gerechtelijke procedures voorkomt.

En onthoud: een zorgvolmacht hoeft niet te wachten op wilsonbekwaamheid. Laat ze onmiddellijk ingaan voor vermogensrechtelijke zaken, en stel een uitgestelde werking in voor persoonsgebonden beslissingen. Zo hebt u het beste van beide werelden.

Wettelijke basis: Art. 490 e.v. oud Burgerlijk Wetboek (sinds 1 september 2014 van kracht via de Wet van 17 maart 2013 tot hervorming van de regelingen inzake onbekwaamheid). De zorgvolmacht wordt geregistreerd in het Centraal Register van Lastgevingen (CRL), beheerd door de Koninklijke Federatie van het Belgisch Notariaat.

Nick Debruyne, ITAA-accountant bij ND-Consult in Oostende